Brand Name

Bài được viết bởi: ThS.BS. Đỗ Đăng Trí – Giảng viên Bộ môn Nhi, Đại học Y Dược TP.HCM, Khoa Thận – Nội Tiết, BV Nhi Đồng 1

A NGUỲ (ASAFOETIDA)

1. Nguồn gốc và đặc tính tự nhiên

Thực vật là nguồn cung cấp thuốc tự nhiên, phong phú và ổn định [5]. Ngày nay, y học đang chú trọng nhiều vào việc tìm ra các thành phần trị liệu mới từ cây thuốc tự nhiên. Bên cạnh đó, ngày nay, các phụ huynh cũng ưa thích dùng các sản phẩm thảo dược tự nhiên từ cây lá cỏ cho con trẻ hơn là các hợp chất hóa học (thuốc tây) do vấn đề lo lắng tác dụng phụ của thuốc [6].

A Nguỳ (tên khoa học là Asafoetida) là một loại nhựa gôm được chiết xuất từ thân và rễ của cây Ferula Asafoetida bằng cách cô đặc phần nước chảy ra từ các vết cắt trên rễ và thân của cây [7]. Ferula Asafoetida là cây thảo dược quan trọng thuộc chi Ferula nằm trong họ umbelliferae [6], mọc ở vùng miền núi và thảo nguyên. Loại cây này có thể phát triển trên vùng đất nghèo dinh dưỡng và là một trong những cây dại dùng làm thuốc quan trọng nhất [8]. Chi Ferula bao gồm 140 loài khác nhau trải rộng từ vùng Địa Trung Hải đến các khu vực trung tâm của Châu Á [6]. Cây Ferula Asafoetida được trồng rộng rãi ở Trung Á, đặc biệt là Tây Afghanistan, Iraq, Thổ Nhĩ Kỳ và Đông Iran, Châu Âu và Bắc Phi [9]. Cây đạt chiều cao lên tới 2m và mang những chùm hoa màu vàng lục nhạt và quả hình bầu dục. Tất cả các bộ phận của cây đều có mùi thảo dược đặc trưng [10]. Cây được sản xuất nhiều nhất ở Iran và Afghanistan. Từ đây, chúng được xuất khẩu sang các nơi khác trên thế giới, đặc biệt là Ấn Độ [11, 12].

A Nguỳ có mùi lưu huỳnh mạnh và dai [9], được sử dụng ở nhiều quốc gia với nhiều mục đích khác nhau trong y học và công nghiệp, có giá trị kinh tế lớn cho người tiêu dùng cũng như để xuất khẩu. Người Iran gọi A Nguỳ là “Anghuze”. Tỉnh Kerman ở Iran là nơi đứng đầu thế giới về sản xuất loại cây này [8].

2. Thành phần: 100% tự nhiên

A Nguỳ bao gồm 68% carbohydrate, 16% chất làm ẩm, 4% protein, 1% chất béo, 7% khoáng chất và 4% chất xơ. Hàm lượng khoáng chất và vitamin bao gồm canxi, phospho, sắt, carotene, riboflavin và niacin [5].

A Nguỳ bao gồm 3 phần chính [9, 11]:

• Phần nhựa (40-64%) chứa axit ferulic và các este, coumarin, sesquiterpene coumarin và các terpenoit khác.
• Phần gôm (25%) bao gồm glucose, galactose, 1-arabinose, rhamnose, axit glucuronic, polysacarit và glycoprotein.
• Phần tinh dầu dễ bay hơi (10-17%) chứa các hợp chất chứa lưu huỳnh, monoterpen và các terpenoid dễ bay hơi khác. Các hợp chất lưu huỳnh biểu hiện nhiều hoạt tính sinh học khác nhau và có giá trị trong y học [9].

Đặc điểm nổi bật nhất của A Nguỳ là mùi thảo dược đặc trưng và vị đắng, chát. Đó là do các hợp chất hữu cơ chứa lưu huỳnh có trong tinh dầu gây ra [10].

3. Vai trò trong đời sống và y khoa nói chung

A Nguỳ có vai trò quan trọng trong y học và dinh dưỡng. A Nguỳ được sử dụng như một loại gia vị cổ xưa tạo hương vị trong thực phẩm và cũng là một bài thuốc y học cổ truyền chữa được nhiều bệnh ở nhiều nơi trên thế giới trong nhiều thế kỷ qua [5, 9].

Dù không có nguồn gốc từ Ấn Độ, nhưng A Nguỳ đã được sử dụng trong y học và nấu ăn của Ấn Độ từ rất lâu [5]. Ngày nay, A Nguỳ là một thành phần phổ biến trong ẩm thực Ấn Độ, là một phần trong văn hóa ẩm thực của Ấn Độ, có lẽ do mùi của nó gợi nhớ đến hương vị của tỏi và hành [9]. Ở Nepal, A Nguỳ được sử dụng thường xuyên trong chế độ ăn hằng ngày [11]. A Nguỳ được sử dụng để tạo hương vị, cà ri, thịt viên và dưa chua [5]. Ngoài ra, A Nguỳ còn được sử dụng như một thành phần tạo mùi hương trong nước hoa và với số lượng nhỏ trong nấu ăn chay của người châu Á. A Nguỳ được bán trên thị trường như một loại gia vị và chất bảo quản thực phẩm, được sử dụng ở hàm lượng rất thấp trong bánh kẹo, đồ uống, gia vị và nước sốt [10].

A Nguỳ được tìm thấy trong nền y học cổ truyền của Iran như là một chất giúp giảm đầy hơi, chống co thắt, tăng cường tiêu hóa [12]. Về phương diện lịch sử, A Nguỳ đã được sử dụng để điều trị nhiều bệnh khác nhau như cơn quấy khóc dạ đề (colic), đầy hơi, khó tiêu, chống co thắt đường ruột, tiêu hóa kém [9, 13, 14].

A Nguỳ với nhiều công dụng chữa bệnh đã được sử dụng rất phổ biến ở Ấn Độ, đặc biệt là đối với các vấn đề về đường tiêu hóa [9, 11]. A Nguỳ được đánh giá là một loại thuốc quý ở Châu Âu, Cận Đông và Viễn Đông [5].

4. Vai trò trong các bệnh lý tiêu hoá

Trong các tác dụng điều trị của A Nguỳ thì nổi tiếng là tác dụng tống xuất hơi khỏi dạ dày và điều trị hiệu quả các rối loạn co thắt đường ruột [5, 11, 12].

Một trong những chỉ định của A Nguỳ ở các nước châu Âu đó là cơn đau quặn bụng, đầy hơi, khó tiêu, đau dạ dày. Quả khô A Nguỳ là nguyên liệu nấu cháo hoặc làm thuốc chữa ăn không tiêu, khó tiêu ở các nước phương Tây. Trong các loại thuốc truyền thống ở Unani, Ả Rập và Ayurveda, A Nguỳ được sử dụng để giảm cơn quấy khóc dạ đề (colic), khó tiêu, đầy hơi và táo bón. Tại Hoa Kỳ, chiết xuất dạng lỏng từ A Nguỳ được dùng bằng đường uống như một chất chống co thắt rất tốt [11].

Trong y học cổ truyền Iran, A Nguỳ được sử dụng để điều trị các bệnh lý đường tiêu hóa (co thắt, táo bón), và chứng khó tiêu, đầy bụng [11]. Ở Ayurveda, A Nguỳ được giới thiệu như một phương thuốc quý trị chứng đầy hơi.

5. Cơ chế hoạt động trên đường tiêu hoá

5.1. Tăng cường hoạt động của các men tiêu hoá [9]:

Gây tăng tiết nước bọt và tăng cường hoạt động của men amylase từ nước bọt. Do đó, giúp hỗ trợ tiêu hoá đường, tinh bột.

Kích thích lưu thông mật và tăng cường bài tiết axit mật, tăng cường hoạt động các men tiêu hóa của tuyến tụy và ruột non. Do đó, đóng vai trò quan trọng trong tiêu hóa chất béo trong chế độ ăn.

Tóm lại, A Nguỳ giúp trẻ tiêu hoá các thành phần trong sữa cũng như thức ăn (đạm, đường, mỡ) được tốt hơn. Từ đó, vi khuẩn thường trú tại đường ruột cũng không còn nhiều thức ăn để sử dụng và sẽ ít tạo ra khí trong bụng bé hơn. Kết quả là sẽ giúp trẻ giảm đầy hơi sau ăn và hỗ trợ thoát khí ra khỏi dạ dày nhanh hơn.

5.2. Giãn cơ trơn đường ruột, giảm hoạt động co thắt của dạ dày ruột:

Ức chế thụ thể muscarinic M3 và histaminic (H1) của cơ trơn đường ruột, dẫn đến gây giãn cơ trơn của dạ dày ruột, từ đó làm giảm cơn đau bụng do co thắt cơ trơn đường ruột [11].

Nghiên cứu trên các động vật sống gần đây đã cho thấy hoạt tính chống co thắt cung cấp hỗ trợ thuyết phục cho việc sử dụng A Nguỳ truyền thống như một thuốc chống co thắt. Trong nghiên cứu, Fatehi et al. đã sử dụng A Nguỳ ở các nồng độ 1, 2, 3, 5 và 7 mg/ml trên hồi tràng của chuột lang. Họ quan sát thấy sự giảm đáng kể biên độ trung bình của các cơn co thắt tự phát của ruột [15].

6. A Nguỳ dạng thoa tại chỗ

6.1. Bất lợi của dạng uống ở trẻ em:

Tên gọi “Asafoetida” được cho là bắt nguồn từ tiếng Latinh có nghĩa là “người mang mùi hôi”, và A Nguỳ rất thường được gọi là “Devil’s dunk” tức chất dơ của quỷ, cho thấy mùi vị khó chịu của nó [16]. Đặc điểm nổi bật nhất của A Nguỳ là mùi thảo dược đặc trưng và vị đắng, chát do các hợp chất hữu cơ chứa lưu huỳnh có trong tinh dầu gây ra [10]. Tuy nhiên, tên thông dụng bằng tiếng Anh của A Nguỳ là “Food of the Gods” tức là “Thức ăn của các vị thần”, chủ yếu là do lợi ích sức khỏe và đặc tính chữa bệnh mà loại thảo dược thiên nhiên này mang lại [11]. Do đó, trẻ nhỏ sẽ rất khó chấp nhận uống loại thảo dược thiên nhiên này.

A Nguỳ dạng uống sẽ không an toàn cho trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh, vì có thể gây ra một số rối loạn về máu [7]. Một trường hợp bị methemoglobin đã được ghi nhận sau khi dùng A Nguỳ dạng uống để điều trị cơn quấy khóc dạ đề (colic) ở trẻ trai da đen 5 tuần tuổi. Trẻ được đưa vào bệnh viện 6 giờ sau khi bắt đầu có dấu hiệu thở nhanh, thở rên và tím. Trẻ được điều trị bằng xanh methylene tĩnh mạch và đã hồi phục sau đó [17]. Uống một lượng lớn Asafoetida có thể dẫn đến sưng môi, rối loạn tiêu hóa như đầy hơi và tiêu chảy, lo lắng và đau đầu [9].

6.2. Dạng thoa:

Những bất lợi cũng như bất tiện của dạng uống (tác dụng phụ, trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh thì khó đút cho uống những thuốc có mùi thảo dược lạ và vị đắng) đã dẫn đến một nhu cầu của các ba mẹ khi muốn sử dụng A Ngùy cho con trẻ: liệu có thể sử dụng A Nguỳ dạng tại chỗ cho trẻ không (chẳng hạn như A Ngùy dạng dùng để lăn bụng có trong sản phẩm GazGo Baby), như vậy sẽ giảm được các tác dụng phụ toàn thân, tăng độ an toàn khi sử dụng cho trẻ nhỏ. Theo tìm hiểu của chúng tôi, cho đến hiện nay vẫn không có nghiên cứu nào ghi nhận tác dụng gây hại khi thoa A Nguỳ trên da [18].

Cơ chế hoạt động: các thành phần dễ bay hơi trong tinh dầu từ A Nguỳ sẽ hấp thụ qua da và vào máu, từ đó giúp kích thích hệ tiêu hoá và phát huy tác dụng giúp giảm đầy hơi, chướng bụng, đau dạ dày [16].

Trong các trường hợp đầy hơi và chướng bụng, y văn ghi nhận có thể pha A Nguỳ vào trong nước nóng và dùng một miếng vải nhúng vào đó để chườm lên bụng [5]. Tinh dầu từ A Nguỳ dạng thoa bụng đã được sử dụng rộng rãi ở nhiều quốc gia như Iran, Ấn Độ, Trung Quốc và Thái Lan như một phương pháp điều trị tại chỗ truyền thống và an toàn cho chứng đau bụng và đầy hơi ở trẻ nhũ nhi. Bên cạnh mùi lưu huỳnh và vị đắng từ terpen và các dẫn xuất oxy hóa (axit vòng thơm, este và hợp chất phenolic), chế phẩm bôi ngoài da không cần kê đơn này còn chứa cồn 70% giúp làm se da [19]. Do đó, các chế phẩm A Nguỳ dạng lăn bụng là một giải pháp an toàn và hiệu quả đầy hứa hẹn để giải quyết các cơn đầy hơi của trẻ nhỏ.

Nhìn chung, tác dụng phụ của tinh dầu A Nguỳ là rất hiếm gặp khi được sử dụng đúng cách và điều độ. Hãy nhớ rằng các sản phẩm dù là thảo dược thiên nhiên thì không phải lúc nào cũng an toàn và liều lượng dùng là rất quan trọng. Hãy đảm bảo tuân thủ các hướng dẫn của nhà sản xuất và tham khảo ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi sử dụng [7].

Tài liệu tham khảo:

1. Philadelphia, C.s.H.o. How to Help a Newborn with Gas. Published on Oct 04, 2022; Available from: https://www.chop.edu/news/health-tip/how-help-newborn-gas.
2. Brown, T. Infant Gas: How to Prevent and Treat It. Reviewed on March 09, 2022; Available from: https://www.webmd.com/parenting/baby/features/infant-gas.
3. Essentials, H. Gassy Baby? Here’s What You Can Do. July 27, 2022; Available from: https://health.clevelandclinic.org/how-to-relieve-baby-gas/.
4. Miles, K. Gassy baby? Here’s how to help your little one. Aug 22, 2022; Available from: https://www.babycenter.com/health/conditions/gassy-tummy_10393850.
5. Mahendra, P. and S. Bisht, Ferula asafoetida: Traditional uses and pharmacological activity. Pharmacognosy reviews, 2012. 6(12): p. 141.
6. Niazmand, R. and B.M. Razavizadeh, Ferula asafoetida: chemical composition, thermal behavior, antioxidant and antimicrobial activities of leaf and gum hydroalcoholic extracts. Journal of Food Science and Technology, 2021. 58(6): p. 2148-2159.
7. Asafoetida – Uses, Side Effects, and More. Access Date: June 22nd 2023]; Available from: https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-248/asafoetida.
8. Borjoeifar, M., et al., Development of Operational Strategies for Branding Ferula assa-foetida L. Medicinal Plant (Case study: Rangelands of Kerman Province, Iran). Journal of Rangeland Science, 2021. 11(2): p. 224-240.
9. Amalraj, A. and S. Gopi, Biological activities and medicinal properties of Asafoetida: A review. Journal of traditional and complementary medicine, 2017. 7(3): p. 347-359.
10. Asafoetida. Last updated on Dec 22, 2022 Access Date: June 22nd 2023]; Available from: https://www.drugs.com/npp/asafoetida.html.
11. Mahboubi, M., The beneficial effects of Ferula asafoetida oleo-gum resin in gastrointestinal disorders. Bulletin of Faculty of Pharmacy Cairo University, 2021. 59(1): p. 50-63.
12. Mandal, D., T. Sarkar, and R. Chakraborty, Critical review on nutritional, bioactive, and medicinal potential of spices and herbs and their application in food fortification and nanotechnology. Applied Biochemistry and Biotechnology, 2023. 195(2): p. 1319-1513.
13. Farhadi, F., et al., NMR-based metabolomic study of asafoetida. Fitoterapia, 2019. 139: p. 104361.
14. Iranshahy, M. and M. Iranshahi, Traditional uses, phytochemistry and pharmacology of asafoetida (Ferula assa-foetida oleo-gum-resin)—A review. Journal of ethnopharmacology, 2011. 134(1): p. 1-10.
15. Fatehi, M., F. Farifteh, and Z. Fatehi-Hassanabad, Antispasmodic and hypotensive effects of Ferula asafoetida gum extract. Journal of ethnopharmacology, 2004. 91(2-3): p. 321-324.
16. Vijayasteltar, L., et al., Beyond the flavor: a green formulation of Ferula asafoetida oleo-gum-resin with fenugreek dietary fibre and its gut health potential. Toxicology Reports, 2017. 4: p. 382-390.
17. KELLY, K.J., et al., Methemoglobinemia in an infant treated with the folk remedy glycerited asafoetida. Pediatrics, 1984. 73(5): p. 717-719.
18. Garg, V., M. Sengar, and V. Viswanathan, Asafoetida application causing ulceration of umbilical hernia with resultant rupture and bowel evisceration. Current Medicine Research and Practice, 2021. 11(3): p. 133.
19. Tempark, T., S. Chatproedprai, and S. Wananukul, Localized contact dermatitis from Ferula assa-foetida oleo-gum-resin essential oil, a traditional topical preparation for stomach ache and flatulence. Indian Journal of Dermatology, Venereology and Leprology, 2016. 82: p. 467.